Są w świecie ptaszników gatunki, które zachwycają rozmachem: grube nogi, imponujący rozstaw odnóży, sylwetka widoczna z drugiego końca pokoju. A potem jest Cyriocosmus elegans. Dorosła samica osiąga zaledwie 2 do 2,5 cm długości ciała, a świeżo wylęgnięte maluchy mierzą ledwo 4-5 mm. Dorosły osobnik bez przesady mieści się na wierzchu pinezki. Za to na czarnym odwłoku nosi coś, czego nie ma żaden inny gatunek w tej samej skali: jasnoróżowe lusterko w kształcie serca. I właśnie tym serduszkiem podbija hodowców na całym świecie.

Skąd pochodzi ten kieszonkowy piękniś

Cyriocosmus elegans zamieszkuje tropikalne lasy Wenezueli (między innymi w stanie Carabobo, na wyspie Otama), Brazylii, Boliwii oraz Trynidadu i Tobago w okolicach Speyside. W naturze nie buduje rozległych nor, tylko zasiedla gotowe kryjówki: szczeliny przy korzeniach drzew, spróchniałe gałęzie i naturalne wgłębienia w glebie. Rok na jego ojczyźnie dzieli się na dwie wyraźne pory. Deszczowa trwa od maja do listopada i przynosi wilgotność powietrza rzędu 80-85%. Sucha, od grudnia do kwietnia, opada do około 65-70%. Temperatura przez cały rok oscyluje w okolicach 24-27°C, a roczna suma opadów przekracza 3000 mm. Ciepły, wilgotny świat, w którym maleńki drapieżnik czuje się jak u siebie.

Wygląd: mały, ale oszałamiający

Jeżeli ktoś twierdzi, że "dwarf" to synonim nudnego gatunku, pokaż mu zdjęcie dorosłego C. elegans. Karapaks jest intensywnie pomarańczowy z charakterystycznym czarnym trójkątem biegnącym od środkowej bruzdy aż po chelicery. Same chelicery i dwa pierwsze człony odnóży są czarne, natomiast od rzepki (patella) aż do stopy (tarsus) biegną srebrzyste pasy przypominające okucia. Odwłok jest czarny z czterema parami kremowych pasków po bokach. Na tym czarnym tle siedzi słynne lusterko: jasnoróżowy wzór w kształcie serca, zbudowany z włosków parzących. Kądziołki przędne są jasnopomarańczowe, a spód odwłoka, pozbawiony jakichkolwiek ornamentów, jednolicie pomarańczowy.

Młode osobniki wyglądają zupełnie inaczej. Mają ciemnoszary odwłok, szare odnóża i jasnopomarańczowy karapaks, więc nie rzucają się w oczy. Dopiero podrostki zaczynają pokazywać pełnię barw: pojawia się czarny trójkąt, beżowe odnóża i pierwsze zarysy serduszkowego wzoru. Srebrne pasy na nogach przychodzą wraz z dorosłością. Dorosły samiec jest wyraźnie mniejszy od samicy, najczęściej nie przekracza 1-1,5 cm, ale wielu hodowców uważa go za jednego z najpiękniejszych ptaszników na świecie w ogóle. To nie jest puste określenie.

W terrarium

C. elegans to gatunek norowy, zakopujący się przy każdej okazji. Małe przestrzenie mu nie przeszkadzają, wręcz przeciwnie: dorosłemu osobnikowi w zupełności wystarczy terrarium o wymiarach 10x10x10 lub 15x15x15 cm z warstwą włókna kokosowego na dnie, mniej więcej 5-centymetrową. Podłoże powinno dawać możliwość kopania. Jeśli gatunek taką możliwość dostanie, zniknie bez śladu, a terrarium będzie wyglądało jak słoik z ziemią, w którym absolutnie nic się nie dzieje. Pająka najłatwiej wypatrzyć nocą lub przy karmieniu.

Temperatura 26-28°C z niewielkimi spadkami nocnymi idealnie odpowiada temu gatunkowi. Wilgotność powinna wynosić 70-80% i można ją regulować przez podlewanie jednej strony podłoża przy pozostawieniu drugiej do wyschnięcia.

Karmienie to czysta przyjemność pod jednym warunkiem: masz odpowiednio małą karmówkę. Już L1-ki przy 4-5 mm rzucają się na zdobycz z zapałem godnym znacznie większego drapieżnika. Wylęg karalucha Panchlora nivea (1-3 mm) to idealny start, potem przychodzą wylęgi świerszczy i mącznik. Cały rodzaj Cyriocosmus słynie z tego, że zjada ofiary większe od siebie i praktycznie nie odmawia pokarmu, przy czym martwy owad podrzucony do terrarium też zostanie zjedzony bez żadnego protestu.

Temperament i trudność hodowli

C. elegans jest polecany jako gatunek na pierwszego ptasznika, i to z pełnym przekonaniem. Jest spokojny, ma słaby jad dla człowieka, a ewentualna obrona sprowadza się do wyczesywania włosków parzących z odwłoka. Samica może być defensywna przy prowokacji, ale przy normalnej obsłudze terrarium trudno mówić o agresji. Szybkość wzrostu jest imponująca: przy intensywnym karmieniu od L1 do dorosłości mija zaledwie 8-9 miesięcy. Samice dożywają 7-8 lat, samce giną zazwyczaj po kilku miesiącach od ostatniej wylinki.

Jedyne wyzwanie to właśnie skala. Nymfy po wylince są mikroskopijne i uciekają przez każdy większy otwór wentylacyjny, więc przy hodowli potomstwa warto zadbać o szczelne pojemniki z ekstremalnie małymi otworami. Kokon jest mniejszy od polskiej jednogroszówki i może zawierać od 40 do 100 jaj. Opieka nad maluchami wymaga drobnej karmówki, cierpliwości i sporej dawki uważności. To nie jest trudność hodowlana w klasycznym sensie, to po prostu logistyka miniaturowych rozmiarów.

Cyriocosmus elegans. Rodzina: Theraphosidae. Zasięg: Wenezuela, Brazylia, Boliwia, Trynidad i Tobago.