Wyobraź sobie, że szukasz jednego z największych polskich pająków. Wiesz, że żyje nad wodą. Masz zbiornik pełen jego bliskiego krewniaka. Wychodzisz w teren dziesiątki razy i... nic. Zero. Pustka. Dokładnie tak wygląda polowanie na bagnika nadwodnego, Dolomedes plantarius, pająka który jest równocześnie ogromny, powszechnie znany z opisów i praktycznie niewidzialny w naturze.

Cień swojego kuzyna

Dolomedes plantarius to jeden z dwóch przedstawicieli rodzaju Dolomedes w Polsce, a zarazem bliźniak gatunku, który pewnie kojarzysz: bagnika przybrzeżnego (D. fimbriatus). Obaj należą do rodziny Dolomedidae i obaj pretendują do tytułu największego krajowego pająka pod względem długości ciała. Samiczki bagnika nadwodnego mierzą od 17 do 22 mm, samce od 13 do 18 mm, a dorosłe osobniki z rozpostartymi odnóżami osiągają nawet 7 cm.

Rozróżnienie obu gatunków potrafi przyprawić o ból głowy. D. fimbriatus nosi wyraźne kremowobiałe pasy biegnące po bokach karapaksu i odwłoka, i to jego "wizytówka". D. plantarius jest jednolicie brązowy, pokryty drobnymi biało-kremowymi kropkami, z wypłowiałymi ciemnymi końcówkami odnóży. Paski po bokach? Albo bardzo rozmyte, albo całkowicie niewidoczne. Jeśli widzisz bagnika bez pasków, masz w ręku coś naprawdę rzadkiego.

Gatunek z całego świata, który niknie w oczach

Zasięg tego pająka jest imponujący, od Islandii i Wielkiej Brytanii, przez całą Europę, aż po nieliczne stanowiska w Azji. Brzmi jak pospolity, globalny gatunek. Rzeczywistość jest jednak zupełnie inna: populacje D. plantarius są zagrożone niemal we wszystkich europejskich krajach. W Wielkiej Brytanii przetrwał dosłownie na dwóch stanowiskach.

Żyje przy zbiornikach wodnych, na torfowiskach, bagnach i w wilgotnych terenach nizinnych. Jego rzadkość to efekt kilku czynników naraz: osuszania terenów pod uprawy, degradacji siedlisk przez zanieczyszczenia, naturalnego wysychania jezior. Do tego dochodzi skryty tryb życia, bo wiele osobników po prostu nigdy nie zostało zauważonych. Niemal nie istnieje na mapach obserwacji, choć być może siedzi tuż obok swojego pospolitszego kuzyna.

Łowca chodzący po wodzie

Biologia bagnika nadwodnego to materiał na osobny film przyrodniczy. Poluje aktywnie, a na liście ofiar znajdziesz owady (ważki, bąki), ale też małe ryby: płotki, cierniki. Technika jest godna szpiega: pająk zajmuje pozycję na łodydze rośliny wystającej ponad powierzchnię wody, tylnymi nogami trzyma się roślinności, a przednimi kładzie się płasko na wodzie, odbierając drgania potencjalnej ofiary jak żywy hydrofor.

Po wodzie porusza się bez problemu. Gdy coś go spłoszy, po prostu nurkuje. Pod powierzchnią otacza go srebrzysta otoczka z pęcherzyków powietrza, która umożliwia oddychanie. Właśnie ta płochliwość sprawia, że znalezienie go w naturze jest tak trudne: jedno nieostrożne kliknięcie aparatu, jeden fałszywy krok i znika.

Gatunek żyje tylko dwa lata. Dojrzałość osiąga wiosną, gody odbywają się na wodzie i trwają długo: samiec wielokrotnie podchodzi do samicy, rytmicznie uderzając szczękoczułkami o taflę. Samica nosi kokon z około setką jajeczek przez trzy tygodnie, w upalne dni zanurza się razem z nim, by utrzymać wilgotność. Co osobliwe, jest w stanie odnaleźć utracony kokon z odległości nawet 200 metrów. Po wykluciu buduje przy brzegu rozległy oprzęd, w którym troskliwie pilnuje młodych, aż same się rozproszą. Zimować zaczyna od pierwszych mrozów, a budzi się w lutym.

Temperament i trudność hodowli

Bagnik nadwodny to zdecydowanie terytorium dla doświadczonych hodowców, i to takich, którzy mają dostęp do żywych ryb lub owadów wodnych jako pokarmu. Wymaga terrarium z basenem wodnym, wysokiej wilgotności i chłodniejszych temperatur odpowiadających polskiemu klimatowi. Sam gatunek jest płochliwy, skryty i dość stresogenny w hodowli, bo każda interwencja może skończyć się desperacką ucieczką pająka. Do tego dochodzi kwestia praktyczna: D. plantarius jest w Polsce bardzo rzadki i trudno dostępny. Nie znajdziesz go w hodowlach tak łatwo jak jego kuzyna.

Zanim sięgniesz po ten gatunek, koniecznie opanuj D. fimbriatus. To dobry trening przed wersją "hard mode", jaką jest bagnik nadwodny.

Dolomedes plantarius. Rodzina: Dolomedidae. Zasięg: Europa (od Islandii po Azję), populacje zagrożone w całej Europie; w Polsce siedliska nadwodne, torfowiska, bagna nizinne.