Patrzysz na dwa pająki. Jeden zielono-czarny z metalicznym połyskiem. Drugi mniejszy, brązowo-zielony, skromny. Wyglądają nieźle. Ale gdybyś miał oczy skakunów, widziałbyś coś zupełnie innego. Samiec byłby oszałamiającą, bijącą promieniami UV latarnią. Samica miałaby fluoryzujące zielone nogi, świecące własnym światłem po pochłonięciu UV. To system komunikacji działający na częstotliwościach, których człowiek fizycznie nie postrzega. I to właśnie zbadano i opublikowano w Science w 2007 roku.

Niezwykły dymorfizm

Samce mierzą od 5 do 7 mm i mają zielono-czarne, irydescencyjne ciało z srebrzystobiałymi znaczeniami. Samice mierzą od 4 do 5 mm, i to już niezwykłe, bo u pająków samice zwykle są wyraźnie większe od samców. Tutaj odwrotnie. Ironia nazwy gatunkowej umbratica (z łac. "cień") polega na tym, że gatunek jest jednym z najbardziej błyszczących pająków świata.

Dwie warstwy fizyki naraz

Samce (odbicie UV): łuski pokrywające całe ciało są zbudowane jak kanapka chitin-powietrze-chitin z precyzyjnie dobranymi grubościami optycznymi. Efektem jest interferencja konstruktywna, dwa piki odbicia: jeden w świetle widzialnym (~600 nm, zielono-pomarańczowy) i jeden w UV (~385 nm). Samce dosłownie świecą dla innych pająków z widzeniem UV.

Samice (fluorescencja UV): nogogłaszczki (palpy) samicy pochłaniają UV i emitują zielone światło widzialne. To nie odbicie, to prawdziwa fluorescencja chemiczna, z substancją fluoroforową w tkance. Wzbudzenie: ~375 nm; emisja: jasna zieleń. Samce nie wykazują fluorescencji nogogłaszczek.

Różne mechanizmy fizyczne, różne struktury, różne efekty, zgrywające się w jednym systemie komunikacji, bo każde mówi coś innego: samiec ogłasza "jestem UV-aktywnym samcem tego gatunku", samica sygnalizuje "jestem dojrzałą samicą gotową do godowania".

Eksperymenty, które to udowodniły

Badanie Limowi, Landa i Li (NUS Singapur / University of Sussex, Science 2007) wykazało:

• Samce interesowały się wyłącznie samicami z normalnie fluoryzującymi nogogłaszczkami
• Samice z zablokowaną fluorescencją były ignorowane
• Samice spędzały 90% czasu obserwując samców UV+ (z normalnym odbiciem UV)

Pierwszy silny dowód naukowy, że UV wpływa na wybór partnera u pająka.

Cena piękna

Ale jest haczyk. Pająk-Pająk-łowca Portia labiata (jeden z najgrożniejszych naturalnych drapieżników skakunów) w warunkach eksperymentalnychał samce UV+ w 86,2% przypadków (43/50 prób). Preferował UV+ samców nad samice.

To klasyczny trade-off selekcji seksualnej i naturalnej: im bardziej atrakcyjny sygnał UV, tym więcej sukcesów godowych. Ale też tym wyższe ryzyko bycia zlokalizowanym przez Portię. Zasada Handicapu Zahaviego w praktyce: kosztowny sygnał wiarygodnie informuje, że jego właściciel jest wystarczająco sprawny, żeby przeżyć mimo niesienia tego kosztu.

Ewolucja nie rozdaje nagród za ładny wygląd za darmo.

Jeszcze jeden bonus

C. umbratica odżywia się też nektarem kwiatów Ixora (dwulistnik), niezwykłe zachowanie jak na czysto drapieżny z natury gatunek. Silna korelacja z tą rośliną sugeruje prawdziwą zależność troficzną.

Dostępność

Rzadko dostępny w hodowli. Dla doświadczonych hodowców zainteresowanych naukowymi aspektami biologii pająków i tych, którym zależy na gatunkach z udowodnionym wkładem w naukę.

Cosmophasis umbratica, Simon, 1903. Rodzina Salticidae. Zasięg: Singapur, Malezja, Indonezja, Tajlandia, części Afryki.