Wyobraź sobie pająka, którego odwłok wygląda jak wyciśnięty z gliny przez starożytnego rzemieślnika: okrągły, ciemnobordowy, twardy niczym ceramika, z delikatnym ornamentem wzoru. To nie biżuteria ani zabytek z muzeum, to żywy pająk, który za chwilę spróbuje cię ugryźć. Taki właśnie jest Cyclosmia ricketti, jeden z najbardziej intrygujących i rzadkich okazów, jakie w ogóle trafiają na giełdy terrarystyczne.

Starożytny gatunek z prowincji Sichuan

Cyclosmia ricketti pochodzi ze wschodniej Azji, przede wszystkim z Chin i prowincji Sichuan, choć znajdowano go również w jaskiniach. Co warto wiedzieć: pierwsze wzmianki o tym pająku w źródłach chińskich sięgają VI wieku naszej ery, a konkretnie słownika Erya. Europejska nauka opisała go jako Halonoproctus ricketti w 1901 roku, a dwa lata później przemianowała na Cyclosmia ricketti. Nazwa rodzajowa pochodzi z greki i oznacza mniej więcej "zdobione kółko", co, jak zaraz zobaczysz, jest trafnym opisem.

Taksonomia tego pająka miała jeszcze jeden zwrot akcji. Do 2018 roku klasyfikowano go w rodzinie Ctenizidae, po czym rewizja naukowa przeniosła go do własnej rodziny Halonoproctidae, w której jest gatunkiem typowym dla całego rodzaju.

Wygląd

Cyclosmia ricketti to megalmorf, czyli pająk prymitywny, blisko spokrewniony z ptasznikami. Charakterystyczną cechą jest silnie zesklerotyzowany odwłok: okrągły, bardzo twardy, bardziej przypominający wypolerowany kamień lub monetę niż część żywego organizmu. Stąd potoczna polska nazwa "chiński pająk moneta" i angielska "Chinese hourglass spider". Na chelicerach widać małe ząbki z przodu, natomiast pazury jadowe schowane są pod spodem. Prezentowane okazy to zwykle dorosłe samice.

W terrarium

Podstawowym wymaganiem jest głęboki pojemnik z możliwością kopania. Cyclosmia ricketti to gatunek norowy: musi mieć dostęp do zbitego, odpowiednio ubitego substratu, w którym będzie mogła wykopać własny tunel. Praktyczna wskazówka: warto przed umieszczeniem pająka wydrążyć wstępną norę pędzelkiem, co znacznie ułatwia mu zasiedlenie nowego domu. Gatunek zasklepia wejście do tunelu klapką zbudowaną z materiałów otoczenia i pajęczyny. Trapdoor, czyli klapkowe drzwiczki, to jego znak rozpoznawczy.

Temperatura to kwestia, przy której wielu hodowców popełnia błąd. Cyclosmia ricketti nie jest gatunkiem tropikalnym wymagającym stałego dogrzewania. Prowincja Sichuan bywa zimą chłodna, temperatury spadają tam poniżej kilkunastu stopni Celsjusza, co sugeruje większą tolerancję chłodu niż dotąd sądzono. Pająk prawdopodobnie toleruje niższe temperatury niż inne megalmorfy i przegrzanie może go po prostu zabić. Jeśli więc masz ochotę podkręcić matę grzewczą "dla pewności", odpuść sobie.

Warto wspomnieć o mechanizmie łowieckim, bo jest równie niezwykły jak sam pająk. Twardy odwłok pełni podwójną rolę tarczy obronnej i zasadzki (fragmoza): zasłania wejście do nory, a mniejsze ofiary wpadają do środka, przechodząc po odwłoku pająka. Drapieżnik czatuje i nie musi nawet wychodzić z domu.

Temperament i trudność hodowli

Jeśli liczysz na spokojnego, fotogenicznego lokatora, Cyclosmia ricketti nie jest dla ciebie. To gatunek wyraźnie defensywny: przy jakiejkolwiek próbie kontaktu wielokrotnie podejmuje ataki i próby ugryzienia. Gdy czuje zagrożenie, zatyka wejście do nory twardym odwłokiem i zwyczajnie nie można się do niego dostać. Trzymanie go w rękach po prostu nie wchodzi w grę.

Co z jadem? Dostępne relacje sugerują, że jad Cyclosmia ricketti jest stosunkowo słaby dla człowieka i ugryzienie powoduje jedynie ból miejscowy, bez poważniejszych konsekwencji. Popularna historia o śmierci dziecka po ugryzieniu nie ma pokrycia w faktach. Jedyna potwierdzona relacja dotyczy farmera z Sichuan, którego ugryzienie skończyło się bez tragedii. Niemniej informacje o jadzie są niespójne i nikt rozsądny nie powinien traktować tego pająka jako bezpiecznego do manipulacji.

Hodowla jest trudna z powodów bardziej praktycznych niż temperament. Rozmnożenia w niewoli nie potwierdzono dla żadnego przedstawiciela rodzaju Cyclosmia. Okazy dostępne w handlu pochodzą z odłowu lub odchowu F1. Dostępność bywa minimalna: gatunek pojawia się na giełdach sporadycznie, kilka razy w ciągu kilku lat. Ceny są odpowiednio zróżnicowane, od około 300 złotych za szczęśliwy traf, aż po historyczne transakcje przekraczające 15 000 złotych.

Cyclosmia ricketti to nie pająk dla każdego. To eksponat dla hodowcy z cierpliwością, doświadczeniem i świadomością, że lokator może nigdy nie pozwoli się porządnie obejrzeć, bo schowany za własnym odwłokiem to jego ulubiona i w zasadzie jedyna pozycja.

Cyclosmia ricketti. Rodzina: Halonoproctidae. Zasięg: wschodnia Azja (Chiny, prowincja Sichuan, jaskinie).