Są pająki, które nieustannie chodzą po szybie, wychodzą na żerowanie w biały dzień i generalnie dają hodowcy dużo do oglądania. Barchaniec nie należy do tej grupy. Ten czarny, ekstremalnie kudłaty gatunek całe życie spędza w swoim gnieździe: wielowarstwowej, puszystej, kłębkowej konstrukcji z pajęczyny, ziemi i fragmentów roślinności. Wychodzi z niej wyłącznie nocą, żeby zaczaić się na krawędzi sieci. W ciągu dnia zdradza swoją obecność tylko ciemnym punktem widocznym w głębi oprzędu. Brzmi jak nudna hodowla? Zupełnie nie.

Z apulijskich łąk prosto na biurko

Opisywany Eresus sp. pochodzi z Apulii na południu Włoch. Jego biotop to kamieniste łąki wypasane przez bydło, strome zbocza w pobliżu kanionu, gdzie pomiędzy głazami i skąpą roślinnością pająki budują swoje rozległe lejkowate gniazda. Mimo że stanowisko było znane od trzech lat, barchaniec okazał się jednym z najtrudniej odnajdywalnych gatunków podczas całego wyjazdu terenowego: oto paradoks pająka, który buduje tak widoczne gniazdo.

Znaleziska przyniosły ciekawostki naraz. Dorosły samiec zasiedlił opuszczone gniazdo samicy, zapewne przywabiany śladowymi feromonami wciąż obecnymi w sieci. W innym dawno porzuconym gnieździe zamieszkał skakun o długości około ośmiu milimetrów, wyraźnie korzystający z gotowego lokum. Znaleziono też roczny osobnik w stadium zbliżonym do subadulta, a przy nim karapaks starej samicy i otwarty kokon z poprzedniego roku: potwierdzenie biologicznej sekwencji, o której za chwilę.

Wygląd

Trudno przeoczyć dorosłą samicę barczańca. To czarny pająk z delikatnym białym nakrapianiem, ciało mierzy około półtora centymetra, ale co robi największe wrażenie: odwłok wyraźnie powiększony, mocno zaokrąglony, sprawia wrażenie, że samica jest "nabita" bardziej niż przeciętny pająk. Pokrywa ciała jest wyjątkowo gęsta i puszysta, co tłumaczy angielską nazwę Velvet Spider. Opisywany gatunek ma szaro-białą kolorystykę i wyraźnie odróżnia się ubarwieniem od popularniejszego Eresus walckenaeri.

Dymorfizm płciowy jest tu uderzający. Zestawienie dorosłego samca z wylinką samicy przypomina porównanie myszy z kotem. Samiec jest kilkakrotnie mniejszy i po kopulacji ginie ze starości, co jest u tego gatunku zachowaniem zupełnie typowym.

W terrarium

Barchaniec to pająk sucho-stepowy i terrarium musi to odzwierciedlać. Substrat to mieszanka żwiru z gliną w szarawym, kamienistym kolorze. Warstwa nie musi być gruba, bo pająk nie kopie i podłoże nie służy utrzymaniu wilgotności. Ważniejsze są kamienie jako elementy aranżacji (naturalny materiał do budowy gniazda w szczelinach) oraz korzenie i gałązki jako rusztowanie. Wystarczy zahaczenie jednej gałązki u góry, a pająk sam oplata resztę terrarium, tworząc imponującą, wielowarstwową konstrukcję wychodzącą ponad poziom ziemi. Wylinka wbudowana przez samicę w pajęczynę to osobny dekor, który pojawia się sam z siebie.

Pojnika nie trzeba. Barchaniec czerpie wodę wyłącznie z pokarmu. W kwestii żywienia sprawdzają się dorosłe świerszcze dla dużych samic, raz w tygodniu. Technika jest prosta: zgnieciona głowa owada, owad odłożony na sieć, pająk zabiera go samodzielnie wieczorem. Mniejsze osobniki karmi się co dwa-trzy dni, co przekłada się na szybszy wzrost. Dobrze najedzona samica może pościć dwa-trzy tygodnie bez żadnego problemu.

Temperament i trudność hodowli

Barchaniec to pająk spokojny, powolny i praktycznie nieagresywny wobec człowieka. Szczękoczułki pokazuje tylko wtedy, gdy dosłownie rozbijamy gniazdo. Samica wzięta na rękę chodzi powoli i bez paniki: to pająk, który nie atakuje i nie ucieka w popłochu. Dodatkowy plus dla hodowców: barchaniec nie wspina się po pionowych gładkich powierzchniach, nóżki ślizgają mu się po szybie, więc ucieczka przez wierzch terrarium jest wykluczona.

Cykl życia jest wyraźnie krótszy niż u ptaszników, co warto mieć z tyłu głowy. Samica w wieku trzech lat zbliża się do naturalnego kresu życia. Po złożeniu kokonu umiera ze starości, a młode zjadają ją w gnieździe i zimują w nim do wiosny. Rozród, choć samica przyjmuje samca chętnie i wielokrotnie, bywa nieprzewidywalny: potwierdzone kopulacje nie zawsze kończą się kokonem i, jak komentuje jeden z doświadczonych hodowców, "nic z tym nie zrobisz, nie mamy wpływu". Jad barczańca jest słaby i bez praktycznego znaczenia dla hodowcy.

Mimo krótkiego życia i skrytego trybu, barchaniec ma w sobie coś, co sprawia, że wiele osób uważa go za jeden z najpiękniejszych europejskich pająków hodowlanych.

Eresus sp. Rodzina: Eresidae. Zasięg: Europa południowa (Włochy, Apulia).