W 1874 roku naukowiec opisał ten gatunek i nadał mu epitet volans, czyli "latający". Pomylił się. Kolorowe "skrzydełka" samca nie służą do latania ani szybowania. Są czymś nieporównywalnie bardziej niezwykłym: scenografią do jednego z najbardziej skomplikowanych rytuałów godowych w świecie zwierząt.

Wachlarz z nanostruktur

Samiec Maratus volans mierzy od 3 do 5 mm. Na tym tle jego wachlarz odwłokowy wydaje się nieproporcjonalnie imponujący. Płaty boczne odwłoka, po rozłożeniu, tworzą okrągłą tarczę z żywymi czerwieniami, błękitami i czernią, wyglądającą jak miniatury ogona pawia lub witrażu w katedrze.

Co szczególnie fascynujące: te barwy to nie pigmenty. To interferencja optyczna: nanoskopijne struktury dyfrakcyjne na powierzchni łusek rozszczepiają i interferują światło tworząc irydescencję zmieniającą się zależnie od kąta patrzenia. Barwy strukturalne zachowują się bez zmian w prawidłowo zakonserwowanych okazach muzealnych przez dziesiątki lat. Żaden pigment tak nie wytrzymuje.

Samica jest brązawa i pozbawiona ozdób. Cała "inwestycja ewolucyjna" w wygląd skoncentrowała się u samca.

Taniec godowy: 24 minuty precyzji

Sekwencja godowa M. volans to jeden z najlepiej udokumentowanych rytuałów w arachnologii, opisany szczegółowo przez Jurga Otto i współpracowników w PLOS ONE w 2011 roku. Nagrywano go zarówno standardowymi kamerami, jak i highspeedowymi (1000 klatek/sekundę). Drgania podłoża mierzono laserowym wibrometrem z częstotliwością 48,1 kHz.

Przeciętny czas trwania: 24 minuty. Maksimum zanotowane w badaniach: 51 minut.

Sekwencja zaczyna się od wibracji "rumble-rump" zanim zacznie się pokaz wizualny. Potem uniesienie wachlarza, bobbing, rytmiczne kiwanie odwłokiem z wibracją podłoża (co ~2,44 sekundy). Kluczowa faza: synchroniczne machanie wachlarzem i trzecią parą nóg z częstotliwością 3,2 fale na sekundę. Mrugnięcia palp: 3,5 mrugnięć na sekundę. Finałowa sekwencja "pre-mount display" trwa ~54 sekundy.

Wyniki: samice reagują silniej na sygnały wizualne niż wibracyjne (efekt wizualny 2× silniejszy). Samce poświęcające więcej czasu obu modalnościom miały wyższy sukces krycia. Jedyna część rytuału, która jest wysoce stereotypowa (mało zmienna) to właśnie "pre-mount display", czyli finałowa sekwencja, przed próbą montowania.

Jeśli samica jest niezainteresowana, może zjeść samca. Kanibalizm seksualny jako ostateczna ocena taneczna.

Jurgen Otto i odkrycie dla świata

Entomolog rządowy Jurgen Otto napotkał M. volans w Sydney w 2005 roku. Samica była wówczas nieznana nauce. Nikt nie obserwował tańca samca. Otto jako pierwszy sfotografował i sfilmował pokaz godowy w 2008 roku. Jego fotografie z 2009 roku trafiły do naukowców i stały się podstawą pierwszego opisu naukowego. Filmy na YouTube zdobyły miliony wyświetleń, czyniąc M. volans jednym z rozpoznawalnych symboli australijskiej przyrody.

Ciemne DNA i 120 braci

W 2025 roku Wellcome Sanger Institute odkrył, że niekodujące regiony genomu ("ciemne DNA") napędzają szybką dywersyfikację rodzaju Maratus. Rodzaj liczy dziś od 108 do 123 opisanych gatunków, niemal wszystkie endemiczne dla Australii, każdy z unikalną kombinacją kolorów wachlarza. Jak to możliwe, że w jednej linii ewolucyjnej powstało tyle różnych "designów" w krótkim czasie geologicznym? Odpowiedź leży prawdopodobnie właśnie w tych niekodujących regionach.

Dostępność

Gatunek rzadko dostępny w hodowli, wyjątkowo trudny do rozmnażania. Dla zaawansowanych specjalistów. Ale oglądanie filmów z jego tańcem godowego, to dostępne dla każdego, i gorąco polecam.

Maratus volans, O. Pickard-Cambridge, 1874. Rodzina Salticidae. Endemit Australii.