Na słonecznym pniu starej sosny siedzi stworzenie o wyraźnie spłaszczonym, wydłużonym ciele, pokryte wzorem brązowych i szarych włosków do złudzenia przypominającym korę. Nie porusza się. Gdybyś nie wiedział, że tam jest, nie zobaczyłbyś go. A on widzi ciebie od dawna. To Marpissa muscosa, Rozciągnik Mchuś, największy rodzimy skakun Polski i jeden z lepiej zbadanych pająków Europy.

Spłaszczony celowo

Ciało M. muscosa jest wyraźnie wydłużone i spłaszczone grzbietowo-brzusznie. To nie kwestia estetyki, to adaptacja do życia pod korą drzew, w szczelinach, w wąskich przestrzeniach. Samice dorastają do 14 mm rozpiętości ciała (rozpiętość nóg do 20 mm), co czyni je największym skakunem w Polsce i jednym z największych w Europie. Samce są mniejsze i bardziej smukłe.

Kamuflaż jest wybitny. Gęste włoski w odcieniach brązu, szarości i bieli idealnie imitują korę, mech i porosty. To jeden z tych pająków, które wyglądają jak fragment drzewa, dopóki się nie ruszą.

Quasi-kolonialne skupiska

Większość skakunów to samotniki, terytorialne i nietolerujące sąsiadów. Marpissa muscosa jest pod tym względem wyjątkowa. Pod korą tego samego drzewa może sąsiadować do 100 indywidualnych gniazd. Nie tworzą kolonii w społecznym sensie (nie współpracują przy polowaniu ani opiece nad młodymi), ale tolerują bliskość pobratymców. Osobniki podporządkowane sygnalizują status "marszowaniem" przednich nóg i cofaniem się.

Ta tolerancja okazała się kluczem do zrozumienia czegoś fundamentalnego.

Środowisko społeczne zmienia mózg

W 2017 roku opublikowano w Animal Cognition badanie, które zaskoczyło środowisko: M. muscosa wychowywane razem z innymi osobnikami uczyły się szybciej i wykazywały prawidłowsze zachowania społeczne niż wychowywane w izolacji. Ale kluczowa była jeszcze jedna kontrola: samo wzbogacenie fizyczne środowiska (bez towarzyszy) nie dawało efektu. Tylko kontakt społeczny działał.

Rok później okazało się, że pająki wychowane w grupach miały powiększone ciało łukowate mózgu (wyższy ośrodek integracji). Środowisko społeczne dosłownie zmieniało anatomię mózgu. To jeden z niewielu udokumentowanych przypadków plastyczności neuralnej u pajęczaków.

M. muscosa jest od lat 2010 jednym z głównych organizmów modelowych w badaniach neuroanatomii pajęczaków. Pełna rekonstrukcja 3D synapsy centralnego układu nerwowego (synganglion) wykonana przez Steinhoffa i in. (2016) to kamień milowy arachnologii.

W naturze

Aktywna od pierwszych ciepłych dni do listopada. Preferuje pionowe drewniane i kamienne powierzchnie: pnie sosen, słupy drewniane, płoty, stare mury. Nocuje i zimuje w jedwabnych rurkowych kryjówkach pod luźną korą.

Jak wszystkie skakuny, aktywny drapieżnik bez sieci łownej. Poluje wzrokiem i skokami z asekuracyjną nicią.

Gdzie go szukać w Polsce

Stare sosnowe lasy to najlepszy adres. Drewniane słupy i płoty na obrzeżach lasów, stare mury porośnięte mchem. Aktywny w słoneczne, ciepłe dni. Jeśli chcesz go zobaczyć na wolności, idź w słoneczny dzień do lasu sosnowego i zacznij powoli przeglądać pnie w pełnym słońcu.

W hodowli

Łatwy i mało wymagający. Temperatura 20 do 25°C, wilgotność 50 do 70%. Koniecznie kawałki kory jako kryjówki, bez nich pająk będzie niespokojny. Niechroniony prawnie, bez ograniczeń CITES.

Idealny dla kogoś, kto chce hodować rodzimego gatunku z naukowym backgroundem.

Marpissa muscosa, Clerck, 1757. Rodzina Salticidae. Zasięg: palearktyczny (Europa, Azja). W Polsce pospolity na terenie całego kraju.