Jeśli mieszkasz w Polsce i masz ogród, mur albo ścianę budynku wychodzącą na słońce, już go widziałeś. Mały, czarno-biały, w paski jak zebra, z przesadnie dużymi oczami przednimi. Chodzi po pionowych powierzchniach, zatrzymuje się, obraca do ciebie głowę i patrzy. Salticus scenicus, Skakun Arlekinowy, to jeden z najpospolitszych pająków Polski i jeden z najlepiej naukowo zbadanych stawonogów na świecie.

Czarno-biała zebra z ośmioma oczami

Ciało kompaktowe, masywne, głowotułów wyraźnie spłaszczony z przodu. Ubarwienie: czarno-białe pasy tworzące wzór jodełki lub zebry, z charakterystyczną białą obwódką głowotułowia. Rozmiar skromny: samice do 9 mm, samce nieco mniejsze. Na stopach gęste kępki włosków (skopulae) pozwalające biegać po gładkich pionowych powierzchniach, łącznie z oknem.

Samce mają wyraźnie większe chelicery, które sterczą niemal poziomo, to sygnał podczas zalotów, nie broń.

Skok bez mięśni

To jeden z najbardziej niezwykłych mechanizmów biomechanicznych w świecie zwierząt. Salticus scenicus nie ma mięśni prostowników w stawach zawiasowych nóg. Skacze wyłącznie hydraulicznie: gwałtowny skurcz mięśni brzusznych podnosi ciśnienie hemolimfy (płynu pełniącego rolę krwi), która gwałtownie wypełnia odnóża i wyrzuca pająka do przodu.

Prędkość skoku: do 0,79 m/s. Zasięg: do 20-krotności długości ciała. A hemolimfa skakunów zachowuje się jak ciecz nienewtonowska (inaczej niż woda), co czyni ją lepszą cieczą hydrauliczną. Miliony lat ewolucji wymyśliły rozwiązanie, do którego inżynierowie mechaniki podchodzą dopiero teraz.

Przed każdym skokiem pająk przytwierdza jedwabną nić asekuracyjną. Nigdy bez ubezpieczenia.

Wzrok, który skierowany jest na muchy

Układ wzrokowy Salticus scenicus jest jednym z najlepiej zbadanych wśród stawonogów. 8 oczu w trzech rzędach zapewnia niemal 360° pokrycia. Główna para przednich oczu (AME) ma ruchomą siatkówkę, sterowaną własną muskulaturą, śledzącą obiekt bez obracania głowy. Funkcjonalnie zbliżone do ruchomych gałek ocznych kręgowców, ewolucyjnie całkowicie niezależne.

Co ciekawe: 57% ofiar Salticus scenicus w naturze to komary. Wzrok jest najwyraźniej doskonale skalibrowany do polowania na latające owady.

Oczy wykrywają też zakres UV, co odgrywa rolę w rozpoznawaniu partnerów.

Zimowy melanizm i miasta

Na terenach przemysłowych populacje S. scenicus wykazują ciemniejsze ubarwienie (melanizm przemysłowy), analogiczne do słynnej ćmy brzozowej. Ewolucja kamuflaży działa tu i teraz, w czasie rzeczywistym, w kilku pokoleniach.

Gdzie go szukać w Polsce

Wszędzie. Ściany domów, mury, ogrodzenia, płoty, piaskownie, nasłonecznione powierzchnie skalne. Aktywny od wiosny do jesieni w ciepłe, słoneczne dni. To jeden z tych gatunków, dla których nie trzeba jechać na koniec świata. Wystarczy wyjść przed dom i spojrzeć na słoneczną ścianę.

W hodowli

Bardzo łatwy. Terrarium od 10×10×10 cm, temperatura 21 do 26°C, szeroka tolerancja wilgotności (30 do 70%). Karmienie Drosophilą, świerszczami, karaczanami. Rozmnażanie w terrarium opisywane jako łatwe.

Gatunek rodzimy, niechroniony, dostępny bezpłatnie w każdym ogrodzie. Dla kogoś, kto chce zacząć od zera, to może być najlepszy pierwszy skakun.

Salticus scenicus, Clerck, 1757. Rodzina Salticidae. Zasięg: holoarktyczny (Europa, Azja, Ameryka Płn., Grenlandia, Islandia). W Polsce pospolity na terenie całego kraju.