Wyobraź sobie pająka, który zbudował dom głęboko pod powierzchnią stawu, wypełnił go powietrzem, umeblował pajęczyną i praktycznie nigdy stamtąd nie wychodzi. Brzmi jak scenariusz do animacji Pixara? A jednak topik (Argyroneta aquatica) robi to na co dzień, w każdym porośniętym rdestem lub moczarką polskim stawie. To jedyny znany nauce pająk, który znakomitą większość swojego życia spędza pod wodą, choć biologicznie nadal oddycha atmosferycznym powietrzem. Paradoks ten rozwiązał w sposób tak elegancki, że przez chwilę można mu pozazdrościć inżynierskiego sprytu.

Kto to jest i skąd pochodzi

Topik jest pająkiem w pełnym tego słowa znaczeniu, nie różni się od swoich krewnych ani budową, ani fizjologią. Po prostu wybrał środowisko, w którym żaden inny pająk nie dał rady zagościć na stałe. Zamieszkuje zbiorniki wodne niemal całej Europy i Azji, docierając aż po Japonię, a nawet Nową Zelandię. W Polsce jest gatunkiem dosyć pospolitym, choć sytuacja w Europie Zachodniej wygląda gorzej: zanieczyszczenie wód i osuszanie zbiorników sprawiają, że populacje coraz bardziej się kurczą. Topik potrzebuje czystej, dobrze zarośniętej wody. Gdzie jej nie ma, tam jego też nie ma.

Wygląd

Na lądzie topik wygląda skromnie: głowotułów brązowożółty, odwłok szarobrązowy, nic szczególnego. Pod wodą robi się jednak widowiskowo. Odwłok oraz dolna część karapaksu otoczone są bańką powietrza, trzymającą się ciała dzięki gęstemu owłosieniu i sfałdowanej skórce. Efekt? Pająk lśni jak srebro, jakby ktoś pokrył go rtęcią. Stąd zresztą pochodzi nazwa rodzaju: Argyroneta to po grecku "srebrna sieć".

Co ciekawe, topik łamie reguły, którymi rządzi się pajęczy świat. U zdecydowanej większości gatunków to samice są większe. Tutaj jest odwrotnie: samce dorastają do 14-18 mm, samice do zaledwie 11-12 mm. Ewolucja miała tu najwyraźniej swoje powody.

W terrarium

Hodowla topika to jedna z bardziej przystępnych przygód w świecie pajęczaków. Nie trzeba ani specjalistycznego oświetlenia, ani podgrzewacza, ani drogiego sprzętu. Wystarczy słoik, woda (najlepiej odstana kranówka), kilka roślin wodnych i odrobina cierpliwości. Temperatura? Bez znaczenia, to pająk krajowy, doskonale radzi sobie z naszym klimatem. Twardość wody? Też nie jest kwestią krytyczną, w przeciwieństwie do kapryśnych rybek akwariowych.

Jeśli chcesz efektowniejszej ekspozycji, sprawdzi się akwarium o pojemności około 10 litrów z bujną roślinnością. Pająk szybko zadomowi się w nowym miejscu i przystąpi do pracy: między łodygami roślin rozepnie gęstą sieć, a potem zarobi jak pszczoła, znosząc znad powierzchni kolejne pęcherzyki powietrza. Powietrze zbiera za pomocą skrzyżowanych tylnych odnóży, przebijając nimi błonę powierzchniową wody, po czym błyskawicznie nurkuje. Pęcherzyk trzyma się odwłoka, spleciony nićmi między tylnymi nogami. Pod siecią pająk prostuje nogi, uwalnia powietrze i ogląda, jak kopuła narasta. Kilka takich kursów i gotowy jest szczelny, suchy dzwon, czyli właściwy dom topika.

Zależnie od potrzeby buduje różne typy dzwonów: mieszkalne, lęgowe, a nawet specjalne komory na czas linienia. Jako pokarm doskonale sprawdzają się rureczniki, a w naturze topik żywi się głównie drobnymi bezkręgowcami i larwami owadów.

Rozmnażanie w niewoli jest możliwe i, jak wskazują doświadczenia hodowców, nie sprawia wielkich trudności, choć znalezienie odpowiedniego pokarmu dla młodych pająków bywa wyzwaniem. Samica składa do 120-130 jajek w dwukomorowym dzwonie lęgowym i opiekuje się potomstwem do jego wyklucia. Warto wiedzieć, że cały rozwój tych pająków trwa około dwóch lat.

Temperament i trudność hodowli

Topik jest płochliwy i przy najmniejszym niepokoju chuje się w dzwonie lub nurkuje między rośliny. Ukąszenia zdarzają się sporadycznie, choć warto wiedzieć, że jest jednym z bardziej jadowitych rodzimych pająków. Z hodowlanego punktu widzenia: pająk dla każdego, kto nie boi się wody w terrarium.

Zimowanie to osobny rozdział, godny krótkiego wspomnienia. Topik wyszukuje pustą muszelkę ślimaka, owija ją pajęczyną i tworzy wewnątrz szczelną komorę powietrzną. Gdy temperatura spada, zmienia się ciśnienie w komorze, muszla nabiera wody i opada na cieplejsze dno zbiornika. Wiosną, gdy robi się cieplej, muszla z powrotem wypływa na powierzchnię i pająk wznawia aktywność. Prosty, genialny, bezbłędny mechanizm, bez żadnej elektroniki.

Argyroneta aquatica. Rodzina: Dictynidae (Argyronetidae). Zasięg: Europa, Azja (po Japonię), Nowa Zelandia; w Polsce pospolity gatunek zbiorników wodnych.