Wyobraź sobie słoneczny dzień w lesie mieszanym u stóp Ślęży. Najniższa partia lasu, chłodnawy cień, pod nogami warstwa spróchniałego drewna i ściółki. Odwracasz kawałek starego, zabytkowego pniaka i nagle widzisz błysk. Coś bardzo szybkiego strzela w bok i znika pod korą zanim zdążysz mrugnąć. To kątnik ziemny, Coelotes terrestris, jeden z najbardziej niedocenianych rodzimych pająków. Niepozorny, krajowy, niegrożny, a przy bliższym poznaniu naprawdę fascynujący.

Kto to jest i skąd pochodzi

Coelotes terrestris to gatunek związany z terenami górskimi i półgórskimi, w Polsce spodziewany przede wszystkim w południowej części kraju. Nie szuka on towarzystwa w ogrodach ani na strychach. Jego żywioł to wilgotne, najniższe partie lasów mieszanych, butwiejące pniaki, zmurszałe kawałki drewna, miejsca gdzie ziemia jest chłodna i przepełniona życiem. Tam buduje norki i sieci łowne, tam czeka na ofiary i tam wychowuje potomstwo. To pająk zanurzony w leśnym ekosystemie po sam odwłok.

Sprawa taksonomiczna jest przy tym odrobinę skomplikowana. W Polsce występują dwa bardzo podobne do siebie gatunki z rodzaju Coelotes: terrestris i atropos. Odróżnienie ich bez analizy kształtu epigyne lub spermateki jest praktycznie niemożliwe nawet dla wprawnego oka. Nawet doświadczony hodowca, trzymając okaz w dłoni, nie jest w stanie z całą pewnością wskazać który z dwóch gatunków ma przed sobą. To jeden z tych przypadków, gdzie biologia woła o lupę i mikroskop.

Wygląd

Samica kątnika ziemnego to pająk niepozorny, ciało mierzy około półtora centymetra. Na pierwszy rzut oka przypomina swojego kuzyna, kątnika domowego, jednak nogi ma wyraźnie krótsze, a szczękoczułki proporcjonalnie spore, wręcz rzucające się w oczy. Nie jest to pająk, który zachwyca barwami ani rozmachem. Jest skromny, brązowo-beżowy, stworzony do wtapiania się w leśną ściółkę. Jego uroda kryje się w detalach budowy i w tym błyskawicznym, pewnym sobie ruchu, kiedy decyduje się na ucieczkę.

W terrarium

Do hodowli kątnika ziemnego wystarczy naprawdę niewielka przestrzeń. Pojemnik o wymiarach około 11 na 11 na 11 centymetrów sprawdza się doskonale. Kluczem jest odpowiednie odwzorowanie warunków ze stanowiska naturalnego, a więc duża wilgotność i substrat złożony z kilku warstw. Na dno warto wsypać wermikulit, potem włókno kokosowe, a na wierzch leśne podłoże. Do dekoracji najlepiej wybrać elementy odporne na pleśń: korę, chrobotki, mchy, nasady liści palmowych. Kątnik ziemny w wilgotnym środowisku to ryzyko pleśni, dlatego dobór materiałów nie jest przypadkowy.

Kryjówka w postaci tuby korkowej, najlepiej podciętej na miarę pojemnika i obklejonej porostami, znika natychmiast po umieszczeniu pająka w terrarium. Coelotes terrestris to zwierzę głęboko skryte, nocne, które nie lubi wystawiać się na widok publiczny. Jeśli liczysz na codzienne obserwacje, ten gatunek może cię zawieść. Ukryje się i odezwie się głównie przy okazji nocnego polowania.

Temperatura powinna naśladować warunki z miejsca połowu: ciepło jak w lesie mieszanym w słoneczny dzień, bez ekstremalnych upałów. Wilgotność wysoka, konsekwentnie utrzymywana. Żywi się owadami, w naturze wszystkim co wpadnie w sieć. W pojemniku bez większych ceregieli przyjął muchę domową zaraz po złapaniu, mimo że był świeżo odłowiony i z pewnością zestresowany. Apetyt wyraźnie nie zanikł.

Temperament i trudność hodowli

Kątnik ziemny jest błyskawiczny. Jego prędkość może zaskoczyć nawet kogoś, kto miał do czynienia z szybkimi ptasznikami. Na ręce zachowuje się spokojnie, nie wykazuje agresji i jako gatunek krajowy nie stanowi zagrożenia. Ukąszenie jednak, ze względu na rozmiar szczękoczułków, nie należałoby do przyjemnych, więc nadmierna brawura jest zbędna.

Hodowla tego gatunku skierowana jest raczej do osób z doświadczeniem, nie dlatego że jest trudna technicznie, ale dlatego że wymaga cierpliwości i wyczucia. Dorosła samica ma przed sobą ograniczony czas życia, znacznie krótszy niż ptasznik. Nie wiadomo dokładnie ile, ale należy liczyć się z tym, że to nie jest projekt na lata.

Warto jednak wiedzieć o jednej rzeczy, która sprawia że rodzaj Coelotes jest naprawdę wyjątkowy. Samice karmią potomstwo pokarmem wytworzonym we własnym organizmie, czymś w rodzaju przeżutego i przetworzonego jedzenia. To rzadka i zaawansowana forma opieki rodzicielskiej wśród pająków, spotykana tylko u nielicznych grup. Coelotes terrestris to nie jest zwykły pająk z ogródka. To mały leśny dramat zamknięty w jedenastu centymetrach sześciennych.

Coelotes terrestris. Rodzina: Agelenidae. Zasięg: Europa Środkowa, w Polsce głównie tereny górskie i półgórskie, południe kraju.