Wyobraź sobie: wczesny ranek, łazienka, gdzieś na kafelku przy podstawce sedesu siedzi maleńka, plamkowana kuleczka wielkości ziarenka ryżu. Ani drga. W ogóle się nie spieszy. A jednak zanim dopijecie poranną kawę, ten mikroskopijny myśliwy zdążył już schwytać owada w sposób, którego nie powstydziłby się superzłoczyńca z komiksów. Scytodes thoracica, jedyny krajowy przedstawiciel rodziny Scytodidae, to pająk, który dosłownie pluje na swoją ofiarę.

Kto to właściwie jest i skąd się wziął?

Przez długi czas panowało przekonanie, że rozsuwacz plujący to wyłącznie mieszkaniec Ameryki Północnej i z pewnością nie zawitał do Polski. Pierwsze naukowe potwierdzenie jego obecności w naszym kraju pochodzi z 1999 roku, kiedy M. Woźny opisał go jako gatunek obcy dla polskiej fauny. Od tamtej pory pająk bez pośpiechu, ale konsekwentnie, zasiedla kolejne budynki. Stwierdzono go już w różnych miejscach kraju, między innymi we Wrocławiu, a specjaliści spodziewają się, że zasięg będzie powoli przesuwał się z południa na północny wschód.

Gatunek jest synantropijny: żyje w pobliżu ludzi i czuje się w budynkach jak ryba w wodzie. Szczególnie upodobał sobie łazienki oraz miejsca z próchniczym drewnem w okolicach domów. Ceni wilgoć i cień, unika jasnych, głośnych przestrzeni. W skali globalnej S. thoracica jest prawdziwym kosmopolitą: stwierdzono go na każdym kontynencie z wyjątkiem Antarktydy.

Wygląd

Małe. Bardzo małe. Dorosła samica rzadko przekracza pół centymetra długości ciała, więc bez skupienia łatwo ją przeoczyć lub pomylić z okruchem brudu. Kto jednak raz naprawdę przyjrzy się temu pająkowi, ten go nie zapomni.

Ciało jest jasnobrązowe, niemal przeświecające, pokryte od stóp do głów czarnymi cętkami. Wzór na odwłoku nie jest przypadkowy: można w nim dostrzec dwie litery "W" ułożone jedna nad drugą, a całość momentalnie kojarzy się z cętkowanym futrem pantery. Karapaks jest owalny, duży i masywny nieproporcjonalnie do reszty ciała, jakby natura chciała podkreślić, że to właśnie tu mieszczą się wyjątkowe gruczoły. Nogi są długie w stosunku do tułowia, ubarwione ciemnymi pierścieniami, ale pozbawione widocznego owłosienia.

S. thoracica należy do podgrupy Haplogynae, czyli pająków sześcioocznych. Sześć oczu brzmi imponująco, jednak w praktyce wzrok ma kiepski. Owada namierza dzięki specjalnym szczecinom na odnóżach, które wyczuwają wibracje i ruchy powietrza.

W terrarium

Oto dobra wiadomość dla osób, które lubią zwierzęta, ale nie mają wiele miejsca: S. thoracica nie potrzebuje dużej przestrzeni. Odnotowano, że dorosła samica bez problemu złożyła kokon przebywając w maleńkim pudełeczku, takim jak pojemnik na pigułki albo próbki kosmetyków. Minimalistyczne warunki temu gatunkowi absolutnie nie przeszkadzają.

Ważniejsza od rozmiaru jest atmosfera w pojemniku. Pająk pochodzi z wilgotnych, zacienionych kątów, więc terrarium powinno być odpowiednio wilgotne i wolne od intensywnego oświetlenia. Kawałek kory lub spróchniałego drewna jako kryjówka przyjmie się znakomicie.

Ponieważ S. thoracica nie plecie sieci, gąszcz gałązek z myślą o tej aktywności mija się z celem. Wystarczy płaskie dno, kryjówka i umiarkowana wilgotność. Poluje nocą, więc pokarm najlepiej serwować wieczorem.

Temperament i trudność hodowli

Nie ma co owijać w bawełnę: Scytodes thoracica jest pająkiem dla cierpliwych obserwatorów, bo akcji tu za wiele nie uświadczysz. Porusza się wyjątkowo wolno i dostojnie, jakby całe życie miał czas. To nie wada, lecz element strategii łowieckiej. Pająk podchodzi do ofiary centymetr po centymetrze, aż znajdzie się w odległości mniej więcej jednego centymetra. I właśnie wtedy następuje to, co czyni go absolutnie wyjątkowym na tle całej krajowej araneofauny.

Z chelicerów wyrzuca mieszaninę jadu, kleju i przędzy tworzącą zygzakowaty wzór. Substancja pochodzi z dwóch osobnych woreczków w ciele: jeden produkuje przędzę i klej, drugi jad. Na każdym zagięciu zygzaka tworzy się charakterystyczny bąbel. Cały proces zajmuje tysięczne części sekundy. Ofiara jest unieruchomiona momentalnie, zanim zdąży zareagować. Jad i klej działają razem, dlatego metoda jest tak skuteczna. Brak jakichkolwiek danych sugerujących zagrożenie dla człowieka.

W kwestii rozrodu: samica nosi kokon pod głowotułowiem, bez budowania gniazda. Młode wykluwają się po około dwóch tygodniach. Gatunek jest długowieczny jak na pająka domowego, bo osobniki mogą żyć nawet cztery lata.

Podsumowując: mało miejsca, trochę wilgoci, żywe owady wieczorem i spokojne ręce do obserwacji. W zamian S. thoracica oferuje spektakl polowania, jakiego nie zobaczysz u żadnego innego gatunku w Polsce.

Scytodes thoracica. Rodzina: Scytodidae. Zasięg: kosmopolityczny, z wyjątkiem Antarktydy; w Polsce od 1999 roku, głównie południe kraju.