Wyobraź sobie pająka, który nie buduje sieci, nie goni ofiary i nie czeka cierpliwie na wejście w pułapkę. On po prostu znika. Wciska się w piasek, przebiera nogami, przykrywa ciało ziarnkami podłoża i zamiera w całkowitym bezruchu. Gdy nieostrożny owad lub jaszczurka zbliży się za bardzo, coś wybucha spod powierzchni. Błysk. Koniec. To Sicarius ornatus, gatunek otoczony w internecie aurą legendy i całkowicie zasłużoną reputacją.

Skąd pochodzi i czym właściwie jest

Rodzaj Sicarius liczy 21 opisanych gatunków, wszystkich z Ameryki Południowej. Zasiedlają tereny pustynne i półpustynne, miejsca gdzie piasku jest pod dostatkiem, a wody zdecydowanie za mało. Sicariusom to nie przeszkadza. Potrafią przetrwać ekstremalnie długo bez pożywienia i bez dostępu do wody, co w bezlitosnym klimacie pustyni jest umiejętnością wartą każdej ceny. Samice dożywają do 15 lat, co jak na właściwe pająki (nie ptaszniki) robi naprawdę solidne wrażenie.

Sama nazwa Sicarius pochodzi z łaciny i oznacza mordercę, skrytobójcę. Trudno o trafniejszy dobór słów.

Wygląd

Sicarius ornatus osiąga nawet 5 cm długości ciała, co czyni go stosunkowo dużym przedstawicielem rodzaju. Najbardziej charakterystyczna jest sylwetka: bardzo spłaszczona, jakby ktoś delikatnie przycisnął pająka od góry. To nie przypadek i nie wada budowy. Takie proporcje ciała idealnie sprawdzają się podczas wciskania się w luźny substrat i ukrywania pod cienką warstwą piasku.

Ubarwienie jest stonowane, w odcieniach piasku, beżu i brązu. Ewolucja zadbała o każdy szczegół kamuflażu.

W terrarium

Tu muszę postawić sprawę jasno od razu: Sicarius ornatus jest w Polsce nielegalny w hodowli bez zezwolenia. Cały rodzaj Sicarius trafił do rozporządzenia dotyczącego gatunków niebezpiecznych dla zdrowia i życia człowieka. Utrzymanie go wymaga specjalnego pozwolenia, a bez niego można narazić się na poważne konsekwencje prawne. To po prostu nie jest pająk do kolekcji hobbystycznej.

Gdyby jednak ktoś dysponował odpowiednimi uprawnieniami instytucjonalnymi: gatunek pochodzi z terenów pustynnych, więc środowisko hodowlane musiałoby to odzwierciedlać. Dużo suchego, sypkiego substratu umożliwiającego zakopywanie, niska wilgotność, wysokie temperatury. Do tego długowieczność: kobieta z terrarium przez 15 lat to niebanalne zobowiązanie. Zdecydowanie nic dla kogoś, kto dopiero zaczyna przygodę z egzotycznymi pajęczakami.

Temperament i trudność hodowli

Sicarius ornatus nie atakuje bez powodu. Jest natomiast cierpliwy, kryptyczny i całkowicie nieprzewidywalny, co w połączeniu z właściwościami jadu zamyka go w kategorii wyłącznie dla absolutnych ekspertów.

Jad tego pająka to osobny rozdział w historii toksykologii. Zawiera sfingomielinazę D, enzym, który w całym biologicznym świecie pojawia się zaledwie w dwóch kontekstach: u pająków z rodziny Sicariidae oraz u kilku patogennych bakterii. Dosłownie nigdzie indziej. To już sugeruje, że nie mamy do czynienia z żadnym przeciętnym aparatem jadu. Działanie jest kompleksowe i poważne: obejmuje krwawienie oraz uszkodzenia wielonarządowe.

Spośród wszystkich Sicariusów to właśnie S. ornatus i jego bliski krewny Sicarius thomisoides uchodzą za najbardziej jadowite gatunki w całym rodzaju. Ukąszenie oznacza konieczność natychmiastowej interwencji medycznej, bez żadnych kompromisów i bez czekania na rozwój sytuacji.

Wróćmy na chwilę do tych viralowych filmów. Scena zakopywania się Sicariusa w piasku obiegła internet kilkakrotnie zbierając miliony wyświetleń. Jest w tym coś hipnotyzującego: pająk powoli wbija się w podłoże, przebiera nogami aż zostaje z niego tylko zarys, ledwo widoczny kształt pod cienką warstwą piasku. Potem cisza. Potem błysk. Ewolucja dopracowywała ten mechanizm przez miliony lat i efekt robi wrażenie nawet na ekranie komputera. Na żywo musi być fascynujące, choć to nie jest rodzaj fascynacji, której szuka się bez solidnej bariery między obserwatorem a pająkiem.

Czy to gatunek dla hobbystów? Odpowiedź jest prosta i jednoznaczna: nie. Nie tylko ze względu na polskie przepisy, ale i na charakter gatunku. Sicarius ornatus to pająk, który bardziej niż do terrarium nadaje się do badań naukowych i opowiadania historii. A historii do zaoferowania ma naprawdę sporo.

Sicarius ornatus. Rodzina: Sicariidae. Zasięg: Ameryka Południowa (tereny pustynne i półpustynne).