Wyobraź sobie, że idziesz do pracy. Zwykły dzień, sortownia owoców, skrzynki bananów z importu. Sięgasz po kolejną, a tam, gdzieś między żółtymi kiściami, siedzi pająk wielkości sporego pudelka do herbaty i patrzy na ciebie wzrokiem, który mówi jedno: "zrób jeszcze jeden ruch". Dokładnie taka historia przydarzyła się pracownicy sortowni w Birmingham. Pająk był żywy, aktywny i, jak się okazało, pokonał morską trasę z Ameryki Południowej w zadziwiająco dobrej kondycji.

Pasażer na gapę z Ameryki Południowej

Wałęsak brazylijski należy do rodzaju Phoneutria, a jego naturalny dom to Ameryka Południowa. Do Europy nie przyjeżdża z własnej woli. Trafia tu jedyną dostępną drogą: w transportach bananów, ukryty wśród owoców, szczelnie opakowanych i załadowanych na statki. Autor szacuje, że zdecydowana większość tych przypadków kończy się śmiercią pająka podczas długiej podróży morskiej, bo warunki transportu są dla niego mordercze. Zimno, ograniczone powietrze, brak pożywienia i wody na przestrzeni tysięcy kilometrów to nie są warunki, w których się kwitnie. Mimo to zdarzają się wyjątki i okaz z Birmingham był właśnie takim wyjątkiem. Dotarł do sortowni żywy i w pełni sprawny, co nadaje tej historii zarówno wymiar naukowo cenny, jak i nieco przerażający.

Jeśli widzisz w Polsce lub gdziekolwiek indziej dużego brązowego pająka i myślisz, że to Phoneutria, warto wiedzieć, że zawleczenia do Europy zdarzają się wyłącznie z bananami importowanymi z Ameryki Południowej. Pająki z innych regionów tropikalnych po prostu tym gatunkiem nie będą.

Wygląd

Opisany okaz mierzył około 5-6 cm z nóżkami, choć dorosłe samce rodzaju Phoneutria potrafią osiągać rozstaw odnóży nawet do 16 cm. To już rozmiar, przy którym nikomu nie jest do śmiechu.

Wałęsak wyróżnia się oliwkowo-aksamitnym owłosieniem pokrywającym całe ciało, wyraźnie zaczerwienionymi nogogłaszczkami i dwiema ciemnymi smugami biegnącymi wzdłuż głowotułowia. Charakterystyczne jest też ułożenie odnóży podczas spoczynku i specyficzne ornamenty na ciele. Cechą diagnostyczną, która odróżnia Phoneutrię od innych dużych brązowych pająków, jest układ przednich par oczu: ustawione w niemal idealny kwadrat. To istotny szczegół, bo w terenie łatwo wziąć wałęsaka za coś innego.

Identyfikacja konkretnego gatunku w obrębie rodzaju to jednak sprawa dla specjalisty. Osobniki są do siebie na tyle podobne, że nawet doświadczony obserwator może mieć wątpliwości. Autor opisu zaznacza wprost, że jego rozpoznanie okazu jako depilata to spekulacja, nie pewność.

Temperament i trudność hodowli

Bez owijania w bawełnę: Phoneutria depilata nie nadaje się do hodowli amatorskiej. W ogóle nie nadaje się do hodowli.

Osobniki tego gatunku są ekstremalnie defensywne. Wystarczy zbliżenie, ruch w pobliżu pojemnika, dosłownie cokolwiek, żeby pająk momentalnie przyjął pozycję obronną. Kąsa bez ostrzeżenia i jest przy tym naprawdę szybki. Autor, który miał okazję obserwować żywego wałęsaka przez pojemnik na czeskiej giełdzie, opisuje to bez eufemizmów: pająk był mega szybki, mega agresywny i zachowywał się jakby zaraz miał rozsadzić plastik.

Co ważniejsze, hodowla wałęsaków w Polsce jest po prostu nielegalna. Cały rodzaj Phoneutria figuruje w polskim rozporządzeniu o zwierzętach niebezpiecznych dla życia i zdrowia człowieka. Żaden żywy okaz nie może być legalnie posiadany ani wwożony do kraju.

Martwy preparat entomologiczny to zupełnie inna historia: gatunek nie jest chroniony ani polskim prawem, ani żadną umową międzynarodową, więc suszony okaz w kolekcji jest w pełni legalny. Autor sam taki posiada.

Jad i zagrożenie

Phoneutria depilata należy do rodzaju, który ma na koncie udowodnione przypadki śmiertelne wśród ludzi. Jad Phoneutrii jest silny w porównaniu do niemal wszystkich innych pająków i stanowi realne zagrożenie dla życia.

Warto zaznaczyć pewien niuans: w obrębie rodzaju siła jadu różni się między gatunkami. Phoneutria fera i Phoneutria nigriventer mają jad najsilniejszy z całej grupy. Depilata plasuje się poniżej tej czołówki, ale i tak pozostaje gatunkiem wyjątkowo niebezpiecznym. Z tymi pająkami po prostu nie ma żartów.

Pracownica sortowni w Birmingham, gdy zobaczyła znalezionego pająka, podobno chciała zabrać go do domu. Na szczęście do tego nie doszło.

Okaz z Birmingham ma też wartość naukową: żywy wałęsak przeżywający transport morski z Ameryki Południowej to skrajna rzadkość. Autor planuje kontakt z badaczami zajmującymi się zawleczeniami pająków do Europy i rozważa możliwą publikację naukową na ten temat.

Phoneutria depilata. Rodzina: Ctenidae. Zasięg: Ameryka Południowa; zawlekany do Europy w transportach bananów.